Skip to main content
Hygyrchedd y safle

Covid-19: Gwybodaeth, arweiniad ac adnoddau i'ch cefnogi trwy'r pandemig

Tudalen hafan Covid-19
Dementia a Covid-19

Dyma rai dolenni ac adnoddau defnyddiol i gefnogi pobl â dementia yn ystod Covid-19. Gall hyn gynnwys yr holl staff a gwirfoddolwyr sy'n gweithio ym mhob sector. Gall hefyd fod yn ddefnyddiol i deuluoedd a phartneriaid gofal. Byddwn yn parhau i ychwanegu dolenni ac adnoddau, felly dewch yn ôl yn rheolaidd.

Cyflwyniad i ddementia

Os ydych chi'n newydd i weithio gyda phobl â dementia neu'n teimlo eich bod chi'n llai profiadol, efallai yr hoffech chi ddechrau gyda'n canllaw cyflym gofal a chefnogaeth ar gyfer pobl a dementia - Covid-19.

Mae'r canllaw cyflym hefyd ar gael ar ffurf fideo.

Mae hyn wedi'i anelu at y bobl hynny sy'n newydd i ofal neu sydd wedi'u hadleoli o feysydd eraill i ddarparu egwyddorion hanfodol ar gyfer gofalu am bobl sy'n byw gyda dementia. Gellir ei ddefnyddio fel rhan o raglen sefydlu neu i bobl ddarllen yn eu hamser eu hunain.

Os oes gennych chi awgrym am rywbeth rydych chi eisiau awgrymiadau arno, Cysylltwch a ni.

Gwyliwch y fideo fer hon i ddysgu am ddementia a dod yn Ffrind Dementia ar-lein.

Gellir dod o hyd i gyngor diweddaraf ar coronafirws newydd (Covid-19) ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynnwys y cyngor diweddaraf i ofalwyr.

Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cyhoeddi canllawiau ar gefnogaeth i ofalwyr.

Os oes angen cefnogaeth arnoch ar unwaith, ewch i cefnogaeth a llinellau cymorth.

Deall dementia a Covid-19

Rydyn ni'n gwybod rhai o'r ffyrdd mae Covid-19 yn effeithio ar bobl â dementia o wledydd eraill.

Dyma grynodeb byr o'r pwyntiau allweddol:

  • Er nad oes tystiolaeth bod Covid-19 yn cyflymu dementia, gall achosi hypocsia (llai o ocsigen yn y gwaed) a deliriwm.
  • Mae'n bwysig parhau i reoli dementia unigolyn, felly efallai y bydd angen mwy o gefnogaeth arnynt ar yr adeg hon, er enghraifft wrth reoli meddyginiaeth a threfn. Defnyddiwch awgrymiadau, fel galwadau ffôn neu dechnoleg i osod nodiadau atgoffa.
  • Gall symptomau dementia waethygu oherwydd arferion newidiol a phryder cynyddol. Cefnogwch arferion, datblygu lleoedd tawel, a chefnogwch lles emosiynol gofalwyr.
  • Gall newidiadau yn yr amgylchedd, megid mynd i mewn i'r ysbyty, hefyd gynyddu symptomau dementia oherwydd gall y person â dementia fynd yn ddryslyd. Gall amgylcheddau ysbytai fod yn swnllyd, gyda goleuadau llachar. Gall staff sy'n defnyddio offer PPE hefyd fod yn frawychus a chynyddu pryder a gofid.
  • Efallai y bydd pobl â dementia neu nam gwybyddol ysgafn yn ei chael hi'n anodd cofio a deall am Covid-19. Efallai y byddan nhw'n ei chael hi'n anodd cofio golchi eu dwylo'n rheolaidd a pheidio â chyffwrdd â'u gwyneb. Efallai y byddant yn anghofio y gofynnwyd iddynt aros gartref neu yn eu hystafelloedd mewn cartref gofal ac efallai nad ydynt yn deall yr angen i gynnal pellter cymdeithasol. Efallai y bydd angen defnyddio cymhorthion côf.
  • Mae pryder, straen, unigrwydd a blinder teulu a gofalwr proffesiynol hefyd yn debygol o gynyddu; gellir rhoi iechyd a lles gweithwyr cymorth a theuluoedd dan straen.

Gellir gweld crynodeb byr, estynedig yma o Covid-19 a Dementia: gwersi o China.

Dyma ganllaw gan Gymdeithas Alzheimers ar yr hyn y mae canllawiau cysgodi a phellter cymdeithasol yn ei olygu i bobl â dementia.

Mae pobl â Dementia Corff Lewy yn agored iawn i gael eu heintio ac mae'n bwysig iawn lleihau eu risg o ddod i gysylltiad â Covid-19. Cyngor i bobl sy'n byw gyda Lewy Body Dementia a'u teulu a'u gofalwyr yn ystod Covid-19.

Deall ein gilydd

Mae'r adran hon yn eich helpu i feddwl am addasu sut rydych yn cyfathrebu ar gyfer person â dementia.

Mae cyfathrebu’n golygu mwy na siarad. Rydyn ni'n cyfathrebu â'n gilydd trwy iaith ein corff, ein mynegiant gwyneb, y synau a'r symudiadau rydyn ni'n eu gwneud. Mae'n bwysig dysgu ffyrdd o gyfathrebu sydd yn gweithio i'r unigolyn â dementia, nid y rhai sy'n gweithio i ni.

Dyma’r ffyrdd rydyn ni’n cyfathrebu.

Dyma ychydig o gyngor ar gyfathrebu'n dda â phobl â dementia.

I'r rhai sydd ag anhawster siarad, dyma rai lluniau Covid-19 i'ch helpu chi i gyfathrebu gyda'ch gilydd. Maent ar gael yn nifer o ieithoedd, gan gynnwys y Gymraeg.

Dyma rhai adnoddau i’ch helpu i weithio gyda phobl o gymunedau pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig (BAME)

Gweithio gydag offer amddiffynol personol (PPE)

Rydym yn gwybod y bydd rhwystrau ychwanegol i gyfathrebu yn ystod yr amser hwn. Bydd angen offer ar staff i'w hamddiffyn, ond gall hyn achosi dryswch a thristwch i rhai phobl. Dyma rhai adnoddau i'ch helpu chi i ddelio gyda rhai o'r rhwystrau hynny.

Arweiniad ac ystyriaethau ynghylch cyfarpar diogelu personol wrth gynorthwyo pobl sy’n byw â dementia #CovidCareWales.

Os nad yw’r person yn gallu gweld eich gwyneb oherwydd bod angen i chi wisgo mwgwd, dyma dempled syml fel fod y person yn gallu gweld eich bathodyn a deall pwy sy’n siarad â nhw.

Dyma fideo defnyddiol gydag awgrymiadau ar sut i esbonio gwisgo menig.

Deall pam fod rhywun yn drist

Mae'r adran hon yn eich helpu i feddwl am drallod a sut y gall effeithio ar berson â dementia.

Pan rydyn ni’n drist, yn anghyfforddus neu mewn poen mae'n effeithio ar ein hymddygiad. Efallai na fydd bob amser yn bosibl i berson gyda dementia egluro beth sy'n eu cynhyrfu neu'n eu brifo - ein gwaith ni yw ceisio darganfod.

Efallai y byddwch chi'n sylwi fod rhywun yn dechrau ymddwyn yn wahanol a ddim yn gwybod pham. Dyma rai o'r newidiadau y byddwch chi'n eu gweld a'r hyn y gallen nhw ei olygu.

Dyma rhai awgrymiadau ar sut i ddelio gyda sefyllfa efo empathi a dealltwriaeth.

Efallai fydd pobl yn gofyn cwestiynau sy'n anodd gwybod sut i ateb. Dyma rhai awgrymiadau ar pam y gall rhywun ofyn y cwestiynau hynny a sut y gallwch ymateb.

Mae'r rhestrau gwirio hyn wedi'u datblygu i helpu chi feddwl am brofiadau rhywun sy'n byw â dementia a pham y gallent dangos ymddygiadau sydd allan o gymeriad neu’n anarferol. Byddant yn cefnogi chi i feddwl am ystyr (cyfathrebu) yr ymddygiad ac yn galluogi chi i archwilio sut y gallwn gefnogi a chwrdd â’u hanghenion.

Ar ôl i chi arsylwi ac archwilio'r ymddygiad / sefyllfa, edrychwch a'r yr adran berthnasol ar y tudalennau hyn i gael awgrymiadau a chyngor. Rhestr wirio ar gyfer cartrefi gofal a rhestr wirio eu cartref eu hunain.

Mae Bocs Hapusrwydd (Happy Box) hefyd yn ffordd dda o leddfu tristwch. Dyma gyngor ar sut i greu un Bocs Hapusrwydd.

Efallai fod rheswm arall pam fod rhywun yn ymddwyn yn wahanol, a allai fod oherwydd deliriwm? Os yw person yn sâl ac mae ei ymddygiad wedi newid, ystyriwch deliriwm. Gweler canllawiau don't discount delirium a canllaw cyflym gofal cymdeithasol NICE ar adnabod ac atal deliriwm.

Gweithgareddau a’r drefn arferol

Mae trefn arferol yn bwysig. Mae'n bwysig ceisio cynnal amgylchedd thawel a threfn dda i leihau chynhyrfu a thrallod a helpu’r person i gadw ei annibyniaeth.

Cwsg

Mae cynnal patrwm cwsg iach yn bwysig iawn i bobl â dementia.Dyma rhywfaint o gyngor ar sut i gynnal y cylchred cysgu-deffro.

Bydd trefn ddyddiol yn ei gwneud yn haws aros gartref. Gall helpu'r unigolyn i wybod beth i ddisgwyl ar ddiwrnod penodol a theimlo'n llai pryderus, yn enwedig os yw popeth yn y newyddion yn ei poeni. Mae’r Cymdeithas Alzheimer’s wedi rhoi’r cyngor hwn ar gynnal trefn arferol:

  • Rhowch amserlen reolaidd ar waith - efallai y bydd hi'n haws ac yn fwy calonogol i chi wneud pethau ar yr un pryd bob dydd neu wythnos. Os byddwch chi'n teimlo'n well ar rai adegau o'r dydd, ceisiwch drefnu gweithgareddau ar gyfer yr amseroedd hynny.
  • Cadwch pethau'n syml - symleiddiwch eich tasgau arferol neu dyddiol i'w wneud yn haws eu rheoli.
  • Efallai na fydd yn bosibl dilyn trefn arferol yr unigolyn, er enghraifft, os yw hyn fel arfer yn cynnwys sawl taith gerdded ddyddiol. Ceisiwch edrych ar ddewisiadau
  • Cymerwch pethau un cam ar y tro - ceisiwch ganolbwyntio ar un peth ar y tro a thorri pob thasg yn gamau llai.

Awgrymiadau ar gyfer cychwyn gweithgareddau newydd

  • Parotwoch y pethau sydd eu hangen arnoch chi cyn dechrau’r gweithgaredd, er enghraifft, offer ar gyfer garddio neu gynhwysion ar gyfer coginio. Efallai yr hoffai'r unigolyn gyda dementia eich helpu gyda hyn.
  • Lleihau gwrthdyniadau fel sain cefndir.
  • Rhowch amser i'ch hun a chymerwch pethau ar gyflymder arafach os oes angen. Hefyd, byddwch yn galonogol os yw'r person yn cael pethau'n anodd.

Cerddoriaeth

Gall cerddoriaeth dod â phobl at ei gilydd, symbylu'r ymennydd a lleihau teim-ladau o gynnwrf. Rydym wedi dod o hyd i gwpl o adnoddau ymarferol gyda syni-adau o sut gallwch chi ddod â cherddoriaeth i fywydau pobl sy'n byw gyda de-mentia.

Mae Music for dementia wedi creu rhestr o syniadau ac awgrymiadau am beth allwch ei wneud a lle gallwch ddod o hyd i adnoddau cerddorol.

Mae gan BBC Music Memories lawer o gerddoriaeth. Gallwch chwilio o ran math ac ‘atgofion radio’ gyda sioeau radio wedi’u harchifo.

Mae gan Playlist for life mwy o wybodaeth ac awgrymiadau penodol ar sut i greu rhestrau chwarae cerddoriaeth y gall pawb eu mwynhau.

Yma ceir restr chwarae o ganeuon Cymraeg neu ymuwch â'r Grŵp CÔR-ONA! ar Facebook.

Hel atgofion

Mae'r ap My house of memories yn caniatáu i chi archwilio gwrthrychau o'r gorffennol a rhannu atgofion.

Mae ‘Book of You’ yn cynnig cyfrifon a chyngor am ddim ar weithgareddau hel atgofion y gallwch eu gwneud yn tra’n ynysu, yn Saesneg ac yn Gymraeg.

Canllawiau gweithgaredd

Mae gan Health Innovation Network catalog o weithgareddau defnyddiol.

Mae syniadau ar gael y gall cartrefi gofal rhoi cynnig arnynt wrth gadw at ganllawiau pellhau cymdeithasol.

Cadw'n heini ac yn iach

Mae yna lawer o ffyrdd y gallwch chi helpu pobl i gadw'n heini ac yn iach wrth hunan-ynysu neu bellhau cymdeithasol.

Bwyd a diod

Cefnogwch bobl i fwyta deiet iach, dilynwch y cyngor ar y daflen ffeithiau bwyta'n iach.

Sicrhewch fod rhywun yn cadw'n hydradol ac yn yfed digon o ddŵr. Weithiau bydd pobl yn anghofio yfed digon, felly dyma ychydig o gyngor ar gadw'n hydradol.

Mae'r risg o ddiffyg maeth yn cynyddu wrth i ddementia fynd yn ei flaen. Dyma awgrymiadau ar sut i adnabod yr arwyddion.

Ymarfer Corff

Gall ymarfer corff ysgafn, rheolaidd, ein cadw ni'n iach a helpu i leihau'r risg o ddisgyn i phobl hŷn. Sicrhewch fod y person yn ymarfer corff yn ddiogel

Dyma rhai awgrymiadau ymarfer corff tra bod cyfyngiadau symud mewn lle.

Mae yna rhai awgrymiadau syml i atal gwastraffu cyhyrau ar y poster Traed Iach Os na all pobl gael mynediad at wasanaethau podiatreg, anogwch bobl i gadw eu traed yn iach ac atal unrhyw broblemau corfforol rhag datblygu. Rhowch gynnig ar y daflen 5 cam hon.

Cefnogi dymuniadau pobl

Galluedd meddyliol

Mae'n bwysig ein bod yn gwneud popeth o fewn ein gallu ar hyn o bryd i gefnogi dymuniadau pobl lle y gallwn. Efallai y bydd dewisiadau cyfyngedig ar hyn o bryd, ond nid yw p'un a oes gan berson y gallu i wneud penderfyniad yn newid. Rydym yn dal i weithio yn ôl yr un egwyddorion.

Os ydych chi'n newydd i weithio gyda phobl â dementia, mae angen i chi ddeall galluedd. Dyma bum egwyddor y Ddeddf Galluedd Meddwl. Os oes gennych unrhyw amheuon ynghylch galluedd, siaradwch â rheolwr.

Mae cyngor ar gael i'r rhai sy'n gyfrifol am gynnal asesiadau galluedd.

Cynllunio ar gyfer argyfwng

Mae posibilrwydd y gallai aelodau’r teulu fynd yn sâl ac yn methu â gofalu am berson sy’n byw gyda dementia, felly mae’n bwysig cynllunio ar gyfer hyn.

Gallwch ofyn i aelodau'r teulu lenwi'r daflen fer hon gan Fforwm Partneriaeth Gofal Dementia sy'n egluro beth sydd angen digwydd os ydyn nhw'n mynd yn sâl. Os ydych chi'n weithiwr, cadwch gopi i chi'ch hun a rhowch gopi arall yn rhywle clir, fel ar oergell. Trwy hynny, mae unrhyw un sy'n ymwneud ag unrhyw ofal brys yn glir ynghylch y pethau allweddol y mae angen iddynt eu gwybod am berson. Nid yw hyn yn disodli cynllun gofal na chynllun gofal ymlaen llaw, mae ar gyfer rhannu gwybodaeth hanfodol rhag ofn y bydd argyfwng.

Peidiwch ag anghofio gofyn a yw rhywun wedi cwblhau taflen This is Me.

Protocol Herbert

Efallai yr hoffech atgoffa teuluoedd am Brotocol Herbert. Mae hwn wedi'i gynllunio i gefnogi teuluoedd rhag ofn i'r person y maen nhw'n gofalu amdano fynd ar goll.

Gofal diwedd oes

Efallai y bydd angen i ni gael rhai sgyrsiau anodd a gofidus gyda phobl. Os yw person yn anffodus agosáu at ddiwedd eu hoes, mae angen i ni wneud popeth o fewn ein gallu i gefnogi eu dymuniadau. Efallai bod rhai pobl eisoes wedi nodi eu dymuniadau mewn Cynllun Gofal Ymlaen Llaw neu wedi rhoi Pwer Atwrnai Parhaol ar waith. Mae gennym gyngor ac adnoddau i helpu ymarferwyr - Cefnogi gofal diwedd oes mewn lleoliadau gofal cymdeithasol yn ystod Covid-19.

Mae hefyd gyngor pellach ar gael ar gyfer cartrefi gofal.

Nid oes rhaid i chi wneud hyn ar eich pen eich hun. Gofynnwch i gydweithwyr ac arbenigwyr am help. Cofiwch edrych ar ôl eich hun hefyd. Ewch in tudalen Cefnogi eich iechyd a llesiant.

Cefnogaeth, llinellau cymorth a gweminariau

Dyma rai cwestiynau cyffredin a rhifau llinell gymorth genedlaethol sy'n rhoi help a chyngor pellach.

Os oes gennych gwestiwn a awgrymir gallwn ei ychwanegu at y dudalen hon, Cysylltwch â ni.

Beth ddylwn i ei wneud os oes angen help y tu allan i oriau ar rywun rydw i'n ei gefnogi?

Dewch o hyd i enw a rhif eich tîm dyletswydd brys lleol (EDT). Bydd hyn ar wefan yr awdurdod lleol, edrychwch am y tîm dyletswydd brys neu'r tîm y tu allan i oriau. Mewn argyfwng, ffoniwch 999.

Beth os oes angen help ar rywun i siopa?

Siaradwch â'ch awdurdod lleol neu'ch Cyngor Gwirfoddol Cymunedol (CVC) lleol i weld pa gymorth sydd ar gael yn eich ardal chi.

Llinellau cymorth

Llinell gymorth Dementia UK 0800 888 6678 - bydd Nyrs Admiral arbenigol yn ateb eich galwad.

Mae mwy o wybodaeth ar gael yng nghyngor coronafirws Dementia UK.

Llinell gymorth Alzheimer’s Society Dementia Connect 0333 150 3456 neu linell gymorth Cymraeg ar 03300 947 400 - mae cynghorwyr dementia yn cynnig cefnogaeth a chyngor, gan gynnwys cyngor ar coronafirws, a gallant gysylltu pobl â'r help y gallai fod ei angen arnynt. Mae cefnogaeth ffôn ar gael saith diwrnod yr wythnos.

Mae mwy o gyngor ar gael yn alzheimers coronavirus (Covid-19).

Mae gwasanaeth gwirio a sgwrsio Age Cymru ar gyfer pobl dros 70 oed sy’n byw ar eu pennau eu hunain - gall unrhyw un dros 70 oed yng Nghymru gofrestru gydag Age Cymru, yn rhad ac am ddim, i dderbyn galwad ffôn reolaidd gan yr elusen yn Saesneg neu Gymraeg. Y cyfan sy'n rhaid i chi ei wneud yw ffonio Llinell Gymorth Age Cymru ar 08000 223 444 neu e-bostio enquires@agecymru.org.uk.

Mae mwy o wybodaeth ar gael yn Ageuk gwirio i mewn a sgwrsio.

Mae Care and Repair a'i phartneriaid yn darparu'r gwasanaeth Rheoli Gwell - ar gael i unrhyw un dros 50 oed â dementia, a chyflyrau pellach, yn enwedig colled synhwyraidd. Mae hyn yn cynnwys cyngor a chefnogaeth ar ystod o bethau i'ch helpu chi i reoli gartref, gan gynnwys addasiadau, atgyweiriadau brys, cyngor a chefnogaeth ar gyfer atal cwympiadau, diogelwch cartref a chartrefi cynnes. Ffoniwch 0300 111 3333 neu ewch i wefan Care and Repair.

Llinell Gymorth Dementia Cymru

Ffôn: 0808 808 2235
Gwefan: www.dementiahelpline.org.uk
Twitter: @walesdementia
Facebook: www.facebook / WalesDementiahelplineWales.

Gweminarau

Gallwch ddod o hyd i wybodaeth a chefnogaeth trwy gweminarau a digwyddiadau cymdeithasol “ar lein”.

Darllenwch stori Nigel am sut mae gweminarau wedi bod yn ddefnyddiol iddo wrth ddeall anghenion pobl sy’n byw gyda dementia yn ystod Covid-19.

Nigel Hullah yw cadeirydd y “Gweithgor Dementia 3 Gwlad” (grwp o bobl sy’n byw gyda dementia ac sy’n byw yn Lloegr, Gogledd Iwerddon a Chymru).