Skip to main content
Hygyrchedd y safle

Covid-19: Gwybodaeth, arweiniad ac adnoddau i'ch cefnogi trwy'r pandemig

Tudalen hafan Covid-19
Canllawiau gwirfoddoli mewn lleoliadau gofal cymdeithasol

Mae'r canllaw hwn ar gyfer gwirfoddoli mewn lleoliadau gofal cymdeithasol wedi'i ddatblygu ar y cyd gan Ofal Cymdeithasol Cymru, CGGC ac Arolygiaeth Gofal Cymru (AGC).

Cyflwyniad

Mae’r canllawiau yn darparu gwybodaeth am egwyddorion cyffredinol gwirfoddoli ar gyfer staff sy’n rheoli gwirfoddolwyr ym maes gofal cymdeithasol, boed o awdurdod lleol, darparwr annibynnol neu sefydliad y sector gwirfoddol dan gontract i ddarparu gwasanaethau gofal a chymorth yn y lleoliadau canlynol:

  • Cartrefi gofal
  • Darpariaeth byw â chymorth i bobl ag anabledd dysgu
  • Gofal cartref
  • Gwasanaethau dydd
  • Gwasanaethau cymorth cymunedol eraill.

Pam mae angen canllawiau

Mae’r pandemig Covid-19 wedi effeithio ar wasanaethau gofal cymdeithasol yn ystod y cyfnod cloi ac mae’n debygol o gael effaith am fisoedd i ddod. Mae’n debyg bod llawer o wirfoddolwyr yn methu neu’n amharod i wirfoddoli, oherwydd eu bod nhw neu aelodau o’u teulu yn agored i gael eu heintio neu wedi bod yn gwarchod. Ar yr un pryd, mae’r straen ar wasanaethau gofal cymdeithasol yn parhau, ynghyd â mwy o alw am wasanaethau gwirfoddolwyr yn ogystal â chyfleoedd i wirfoddolwyr gymryd ran.

Wrth i’r sawl sydd wedi bod yn gwirfoddoli yn ystod y cyfnod cloi, a’r sawl sydd wedi bod ar gyfnod ffyrlo, dychwelyd i’r gwaith mae’r angen am wirfoddolwyr yn parhau, yn enwedig i roi cymorth i’r sawl sydd wedi bod yn gwarchod am dros 4 mis. Nod deddfwriaeth newydd yw ei gwneud hi’n haws i bobl wirfoddoli er mwyn helpu gwasanaethau cyhoeddus, gan gynnwys galluogi sefydliadau i wneud gwiriadau sylfaenol y Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) ar gyfer y rhai sydd am wirfoddoli y ty hwnt i’r cyfnod cloi er mwyn cefnogi eu cymunedau lleol.

Mae prif bwyntiau’r canllawiau wedi’u crynhoi mewn rhestr wirio gryno.

Gofalu am wirfoddolwyr a lleihau’r perygl o ledaenu Covid-19

Bu rhaid i rai gwirfoddolwyr roi’r gorau i wirfoddoli am y tro, oherwydd eu hoed (70 oed) a’r rhai sydd â chyflyrau iechyd sy’n bodoli eisoes a fydd yn eu rhoi mewn perygl, gan gynnwys y rhai sydd wedi derbyn llythyr gwarchod a chafodd eu hannog i aros y neu cartref tan 16 Awst 2020. Efallai y bydd yn briodol i gynnal adolygiad risg o wirfoddolwyr cyfredol, gan ofyn cwestiynau allweddol am eu bregusrwydd ac annog y rhai sydd mewn perygl i barhau gyda’r seibiant rhag gwirfoddoli am y tro.

Efallai y byddwch am ddefnyddio’r adnodd asesu risg ar gyfer y gweithlu, er ond gyda gwirfoddolwyr sydd dan 70 oed.

Gwirfoddoli: gair i gall

Iechyd yn bennaf

Gall unrhyw un wirfoddoli mewn sawl ffordd. Yn y lle cyntaf, ac fel blaenoriaeth er mwyn lleihau’r risg o ledaenu’r feirws yn y sefydliad, mae angen i bobl sy’n gweithio mewn lleoliadau gofal cymdeithasol feddwl am rolau gwirfoddoli digyswllt y gellir eu gwneud o bell, er enghraifft trwy gyfrwng ffonau, e-bost, fideos FaceTime neu WhatsApp. Mae’r rolau hyn yn llawn mor bwysig ag eraill i atal unigrwydd ac ymdeimlad o golli cysylltiad.

Mae’n debyg ein bod wedi cyrraedd y cyfnod trymaf o heintiau rhai wythnosau yn ôl, ond mae’r perygl y bydd cynnydd mewn heintiau yn parhau. Yn wir, rydym wedi gweld cynnydd mewn ardaloedd yn barod, ac mae’r perygl o “ail don” o heintiau. Mae pobl sydd mewn perygl o ddal y feirws, neu sy’n amau bod ganddynt y feirws yn parhau i hunan ynysu, ond os ydynt eisoes yn gwirfoddoli mae’n bosib iddynt parhau gyda’u rolau digyswllt os ydynt yn teimlo’n digon iach. Ond, ni ddyent torri eu hunan ynysiad er mwyn gwirfoddoli.

Ni ddylid disgwyl i wirfoddolwyr wneud y canlynol:

  • unrhyw waith symud neu godi a chario, gan fod angen hyfforddiant ar gyfer hyn
  • darparu gofal o natur bersonol
  • paratoi bwyd na gwneud gwaith tŷ
  • rhoi meddyginiaeth.

Wrth i bethau fynd o ddrwg i waeth, a bod galw ar wirfoddolwyr i helpu, dylent ond wneud hynny os ydyn nhw wedi cael cyfarpar diogelu personol (PPE) ac yn gallu parhau i weithio yn unol â’r canllawiau diweddaraf ar PPE. Hefyd, rhaid i wirfoddolwyr ddilyn yr un safonau â’r gweithlu cyflogedig a chydymffurfio â chyngor y sefydliad neu’r awdurdod lleol.

Cefnogi pobl

Bydd y rhan fwyaf o weithgareddau gwirfoddol wedi cael eu hatal mewn lleoliadau gofal cymdeithasol, neu wedi eu haddasu er mwyn lleihau cysylltiadau uniongyrchol. Tra bod cartrefi gofal a lleoliadau preswyl eraill wedi derbyn canllawiau ar ailgysyllu â theuloedd a ffrindiau mae’r mwyafrif o’r cysylltu wedi bod o bell, ac mae gweithgareddau gwirfoddol yn parhau i gael ei hatal. Fodd bynnag, gall wirfoddolwyr chwarae rhan mewn cefnogi teuluoedd a ffrindiau i ailgysylltu gyda’i gilydd, er enghraifft paratoi ar gyfer ymweld ag aelod o’r teulu ble mae dirywiad wedi bod yng nghyflwr yr unigolyn.

Efallai y bydd angen cwtogi ar weithgareddau gan fod gwirfoddolwyr yn brin, neu oherwydd bod rhagor o flaenoriaethau yn rhywle arall. Wrth i flaenoriaethau newid, os oes rhaid i chi lleihau gweithgareddau gwirfoddol mewn un ardal, dros dro, byddwch yn sicr i gyfathrebu hwn yn glir i staff.

Byddwch yn greadigol

Gan fod angen i bawb gyfyngu ar gysylltiad ag eraill a chadw pellter cymdeithasol, mae angen meddwl am ffyrdd eraill o wirfoddoli a’r mathau o weithgareddau y mae modd eu cyflawni o bellter diogel - trwy ddefnyddio cyfryngau cymdeithasol er enghraifft. Mae parhau i ddarparu cyfleoedd i bobl ymarfer y meddwl a rhyngweithio’n gymdeithasol yn bwysig i’w hiechyd a’u llesiant.

Mae gwybodaeth newydd a defnyddiol ar gael ar wirfoddoli a llacio’r cyfnod cloi, ynghyd â blog i helpu unigolion a sefydliadau i ail-gydio â gwirfoddoli.

Gwelwyd enghreifftiau gwych o blant yn gwneud cardiau ac yn anfon negeseuon i gartrefi gofal lleol, cyn belled â bod cartrefi gofal yn cymryd mesurau priodol i gadw pellter a defnyddio chwistrellydd gwrthfacteria er mwyn lleihau’r tebygolrwydd o drosglwyddo’r haint i breswylwyr eithriadol o fregus.

Mae gweithgareddau gwirfoddol eraill wedi cynnwys:

  • Trefnu i anfon fideos er mwyn cysylltu preswylwyr cartrefi gofal, darpariaeth tai â chymorth a rhai sy’n cael gofal gartref gyda’u teuluoedd, trwy gynnig cymorth technegol i wneud hyn. Roedd y gweithgaredd hwn yn hwb i’r sawl oedd yn derbyn cymorth a’u teuluoedd hefyd, gan leihau effeithiau unigrwydd a theimlo’n ynysig.
  • Gallwch ystyried gweithgareddau gwirfoddoli amgen fel ffrydio dosbarthiadau byw i breswylwyr cartrefi gofal neu greu fideo gyda chyngor gwallt neu harddwch. Mae pobl wedi gwerthfawrogi rhain yn ystod y cyfnod cloi, a gallent fod yn ddefnyddiol yn y dyfodol, hefyd.
  • Roedd ysgolion oedd ar agor i blant a phobl ifanc gweithwyr allweddol wedi creu fideos byrion ohonyn nhw’n canu neu’n anfon negeseuon, gan y gwyddom fod gweithgareddau rhyng-genhedlaeth yn llesol fanteisiol i’r ddwy ochr.
  • Mewn rhai lleoliadau gofal, ble byddai gwirfoddolwyr sy’n arbenigwyr ymarfer corff wedi gallu cyflwyno sesiynau’n uniongyrchol, mae nhw wedi eu gwneud trwy gyfrwng cyswllt fideo er mwyn parhau i annog pobl i symud a lleihau’r perygl y bydd cyhyrau’n nychu. Mae cartrefi gofal wedi gwerthfawrogi’r sesiynau hyn.
  • Mae cyfeillion ffôn yn ffordd arall o wirfoddoli gyda sefydliadau trydydd sector sy’n darparu’r gwasanaeth hwn. Mae hwn wedi’i wneud trwy FaceTime neu dulliau fideogynadledda ar gyfer pobl sy’n derbyn gofal gartref er mwyn rhyngweithio fwyfwy â phobl sy’n teimlo’n fwy ynysig.

Gwneud y mwyaf o’r gweithlu gwirfoddol ym maes gofal cymdeithasol

Wrth i’r cyfnod cloi parhau bu rhaid i sefydliadau penderfynu ble roedd angen mwy o wirfoddolwyr, pryd ac phwy roedd eu hangen, a sut i gallent gyflymu llwybrau recriwtio a hyfforddi, rheoli gwirfoddolwyr newydd neu symud gwirforddolwyr i rolau newydd yn ystod y cyfnod cloi. Bydd hwn yn parhau i fod yn ofyniad, yn enwedig gan fod y c.130.000 o bobl yng Nghymru oedd ar y rhestr warchod bellach yn gallu gadael eu cartrefi yn ystod yr wythnosau sydd i ddod. Efallai bydd angen cefnogaeth gwirfoddolwyr arnynt er mwyn eu helpu i deimlo’n fwy hyderus i fod allan yn y gymuned ac i weithio trwy’r cyfyngiadau sydd mewn lle mewn archfarchnadoedd a siopao eraill, er enghraifft. Efallai bydd angen cymorth hefyd ar unigolion sydd wedi cael cadarhad o brawf positif fel rhan o’r broses Profi, Olrhain, Diogelu, a’r sawl sydd wedi derbyn cyswllt oherwydd eu bod wedi bod mewn cysylltiad ag unigolyn gyda phrawf positif, wrth iddynt hunan ynysu am gyfnod.

Os oedd gwirfoddolwyr wedi gorfod rhoi’r gorau i’w rolau gwirfoddoli arferol, efallai y bydd cyfleoedd i symud i rolau cyflogedig am gyfnod dros dro, gyda’r cymorth a’r hyfforddiant cywir. Cysylltwch â’ch awdurdod lleol neu ewch i wefan GofalwnCymru am fwy o fanylion.

Hyfforddiant i wirfoddolwyr

Mae canfod ffyrdd newydd o gyflwyno hyfforddiant i wirfoddolwyr, a fyddai wedi’i ddarparu wyneb yn wyneb fel arfer, wedi bod yn hanfodol, ac mae’n debyg o barhau am gyfnod eto.

Mae nifer wedi gwneud y mwyaf o gyfleusterau hyfforddi ar-lein, fel Zoom, gweminarau a llwyfannau cyfryngau cymdeithasol, i gynnig atebion wrth weithio o bell.

Dylai unrhyw hyfforddiant gynnwys pwysigrwydd diogelu eu hunain a’r rhai sy’n defnyddio cymorth gwirfoddolwr, hyd yn oed o bell.

Cysylltwch â’ch awdurdod lleol i weld pa hyfforddiant sefydlu ar-lein sydd ar gael. Mae enghreifftiau o weithgareddau hefyd ar gael yn ein tudalen fframwaith sefydlu.

Gellid recriwtio gwirfoddolwyr o’r canlynol:

  • Y gronfa gyfredol o wirfoddolwyr y gallai fod angen eu symud er mwyn canolbwyntio ar ateb y galw a’r rhai sydd â’r angen mwyaf.
  • Cyn-wirfoddolwyr y gallech eu hannog i ddychwelyd er mwyn cynyddu eich cronfa.
  • Myfyrwyr sydd bellach gartref o’r coleg neu’r brifysgol (e.e. myfyrwyr cyrsiau’r celfyddydau, TG a gofal cymdeithasol).
  • Staff sydd wedi ymddeol o’r sector gofal cymdeithasol.
  • Aelodau’r cyhoedd sydd heb wirfoddoli o’r blaen.
  • Efallai bydd eich canolfan gwirfoddoli lleol yn gwybod am wirfoddolwyr sydd wedi cynnig help yn ystod y pendemig ond sydd heb gael y cyfle I wneud unrhywbeth hyd yn hyn.

Symud gwirfoddolwyr

Gall archwiliad sgiliau o wirfoddolwyr hen a newydd helpu i symud staff, gan gynnwys nodi pa wirfoddolwyr sydd â phrofiad neu sgiliau arbenigol y gellid gwneud defnydd effeithiol ohonynt ac nad oes angen eu hyfforddi yn yr un modd â gwirfoddolwyr heb yr un profiad. Efallai y bydd sefydliadau ar draws y sector gofal cymdeithasol yn gallu recriwtio a hyfforddi gwirfoddolwyr newydd yn gyflym gan eu bod eisoes wedi addasu i’r newidiadau.

Cymorth a goruchwyliaeth

Dylai gwirfoddolwyr ym mhob maes gofal cymdeithasol gael cymorth a goruchwyliaeth. Mae diogelwch gwirfoddolwyr a phobl mewn lleoliadau gofal yn hollbwysig. Os nad yw’r gallu neu’r seilwaith yno i gyflymu’r proses recriwtio pobl i wirfoddoli ym maes gofal cymdeithasol (neu sefydliad gwirfoddol neu annibynnol sy’n gweithredu fel darparwr dan gontract i’r maes gofal cymdeithasol), efallai y bydd rhaid i chi rhoi’r gorau i recriwtio am y tro ond gan gyfeirio ymholiadau i’ch Cyngor Gwirfoddol Sirol lleol.

Hysbysebu cyfleoedd

Gallech ystyried creu cyfle gwirfoddoli Covid-19 ar wefan Volunteering-Wales er mwyn recriwtio a rheoli gwirfoddolwyr dros dro y ty hwnt i’r cyfnod cloi. Mae categori penodol Covid-19 ar gyfer cyfleoedd, sy’n ei gwneud hi’n haws i bobl chwilio amdanyn nhw.

Gall Cynghorau Gwirfoddol Sirol roi cyngor ar pa gyfleoedd lleol sydd ar gael i helpu’r rhai sydd wedi hunan ynysu ac sydd angen cymorth ychwanegol, fel help i gael bwyd wedi’i ddanfon i’w cartref, ac sydd angen cymorth yn y dyfodol.

Newidiadau i’r ddeddfwriaeth

Nod y ddeddfwriaeth newydd ar goronafeirws oedd cynyddu’r gweithlu gofal sydd ar gael a lleihau nifer y tasgau gweinyddol sydd angen eu cyflawni. Cyhoeddodd y llywodraeth newidiadau i ofynion DBS fel bod modd recriwtio gwirfoddolwyr yn gynt

Dylai gwirfoddolwyr cyfredol sydd â gwiriad DBS cyfredol fod yn gymwys am rolau newydd, a gellid targedu rolau sydd angen sgiliau penodol ar gyfer grwpiau penodol o weithwyr.

Gweler hefyd CGGC yn lansio canllawiau ar wiriadau GDG yng nghanol argyfwng Covid-19.

Diogelu

Mae diogelu yn fater i bawb os ydych chi’n credu bod rhywun mewn perygl enbyd, dylech ffonio 999. Dylai bod gan wirfoddolwyr ddealltwriaeth sylfaenol o faterion diogelu. Gallwch lawrlwytho ap Gweithdrefnau Diogelu Cymru o’r Apple App Store a Google Play Store; ac maen nhw ar gael arlein ar Diogelu.Cymru.

Os oes gennych unrhyw bryderon diogelu, siaradwch â’ch awdurdod lleol a gofynnwch am yr adran diogelu oedolion neu amddiffyn plant.

Codi pryderon

Bydd angen sicrhau bod gwirfoddolwyr yn gwybod beth i’w wneud os oes ganddyn nhw unrhyw bryderon am y ffordd mae gwasanaeth yn gweithredu. Gwnewch yn siŵr fod gwirfoddolwyr yn gwybod sut i gwyno am rywbeth, a’u bod yn gwybod am eich polisi chwythu’r chwiban. Hefyd, dylech roi gwybod iddyn nhw am y cymorth sydd ar gael gan yr arolygiaeth a chyrff rheoleiddio os oes ganddyn nhw unrhyw gwestiynau neu bryderon.

I godi pryder am ddarparwr neu wasanaeth, cysylltwch â Arolygiaeth Gofal Cymru am gyngor cyfrinachol trwy ffonio 0300 7900 126 neu e-bostio CIW@gov.wales.

I godi pryder am am weithiwr unigol, cysylltwch â ni drwy'r ffurflen ar-lein.

Yn olaf, dylech bwysleisio’r cynghorion ar olchi dwylo a mesurau syml fel cadw pellter cymdeithasol. Ni ddylai gwirfoddolwyr ymwneud â gweithgareddau sy’n gofyn am gysylltiad uniongyrchol oni bai bod ganddyn nhw’r cyfarpar diogelu personol cywir (masgiau, feisorau ac ati).

Cysylltu â ni

Os oes gennych chi gwestiwn Cysylltwch â ni.