Skip to main content
Hygyrchedd y safle

Covid-19: Gwybodaeth, arweiniad ac adnoddau i'ch cefnogi trwy'r pandemig

Tudalen hafan Covid-19

Yma, mae Dr Wulf Livingston * yn tynnu sylw at rai o'r materion sy'n ymwneud â Covid-19 ac alcohol gan roi adnoddau perthnasol ar gyfer gweithwyr cymdeithasol.


Mae'n debyg mai alcohol yw cyffur dewisol y genedl, gydag all-drwyddedau wedi'u nodi gan lywodraeth y DU fel rhai hanfodol ac yn cael masnachu yn ystod y cyfnod cloi. Mae ei ddefnydd yn chwarae rhan sylweddol mewn bywyd cymdeithasol, wrth ymdopi â phrofiadau anodd a chyfrannu at niwed iechyd a niwed cymdeithasol. Yn hynny, mae’n faes y mae gweithwyr cymdeithasol yn canolbwyntio arno yn ystod amseroedd arbennig o anarferol, ac mae'r pandemig byd-eang cyfredol ar gyfer Covid-19 yn un o'r rhain.

Adnoddau cyffredinol

Mae dwy ffynhonnell dda iawn, Alcohol Change UK - Coronavirus: information and advice hub ac Alcohol Policy UK - Alcohol & COVID-19, yn darparu arweiniad rhagorol am alcohol a phandemig Covid-19, ynghyd â chysylltiadau at ddarllen pellach. Mae gan wefan Alcohol Change UK adnoddau penodol sydd wedi'u hanelu at weithwyr proffesiynol (sgroliwch i lawr y dudalen i ddod o hyd i’r rhain). Mae gwefan Alcohol Policy UK yn cael ei diweddaru wrth i wybodaeth newydd ddod ar gael.

Gallwn grynhoi'r pethau y mae angen i weithwyr cymdeithasol ganolbwyntio arnynt mewn pedair neges allweddol:

1. Newidiadau i yfed unigol

Mae Covid-19 wedi gorfodi pobl I newid y fford maen nhw’n yfed. Gyda thafarndai a bwytai ar gau, mae'r holl yfed bellach yn cael ei wneud gartref, ar gyfer gwahanol rhesymau, yn fwy cudd a thu allan i arferion arferol. Yn ystod cyfnodau cloi, mae pobl yn yfed naill ai ar wahân gydag aelodau uniongyrchol o'r cartref neu ar eu pennau eu hunain. Mae adroddiadau yn y cyfryngau yn awgrymu bod llawer o bobl yn yfed mwy gartref yn ystod y cyfnod hwn. Mae hyn yn cael ei yrru gan gyfuniad o gyfle cynyddol (amser) ac ymdopi â theimladau o bryder (er enghraifft, ofn tuag at eich hun a / neu eraill, neu euogrwydd) y mae'r pandemig yn ei greu. Mae'r straen sy'n cael ei gynhyrchu i rai gan sefyllfaoedd cartref a'u perthynas ag aelodau'r teulu hefyd yn uchel iawn. Mae defnydd cynyddol yn tueddu i ddod â mwy o risgiau i iechyd corfforol a lles seicolegol gweler gwefan Alcohol Change UK - Coronavirus: information and advice hub i gael mwy o wybodaeth. Bydd hyn hefyd yn cynnwys cynnydd yn yr effeithiau andwyol y mae alcohol yn ei gael ar lawer o feddyginiaethau rhagnodedig. Lle mae gweithwyr cymdeithasol yn dal i ymweld â chartrefi, mae angen ychwanegu ymwybyddiaeth o'r materion hyn at unrhyw ddealltwriaeth am asesiad risg i'r unigolyn (a'r gweithiwr cymdeithasol).

I rai unigolion bydd Covid-19 yn cynrychioli cyfnod o bryder ynghylch methu ag yfed na chael digon o alcohol. Gall hyn fod oherwydd ynysu a methu â mynd i'r siopau, neu incwm is trwy ddiweithdra, cymhlethdodau budd-dal neu ddim incwm o gwbl. Mae rhai pobl, hŷn a / neu gaeth i'r tŷ, yn dibynnu ar eraill i brynu eu alcohol. Gall hyn arwain at gynnydd mewn ansicrwydd seicolegol a newid mewn hwyliau cysylltiedig, ac at chwalfa iechyd meddwl neu fwy o deimladau o hunan-niweidio a hunanladdiad. Ar gyfer yfwyr dibynnol, gall colli incwm arwain at dynnu'n ôl yn ddiangen yn gyflym, a all fygwth bywyd mewn rhai achosion. Mae'r canllaw How to Gauge the Severity of Alcohol Withdrawal Symptoms guide o'r Unol Daleithiau yn darparu crynodeb defnyddiol a chryno am dynnu'n ôl.

Bydd alcohol yn cael ei ddefnyddio, efallai mwy nag a gynghorir gan yfwyr a theuluoedd i ymdopi â phwysau sefyllfa bresennol Covid19. Bydd hyn hefyd yn cynnwys eiliadau o brofedigaeth lle mae alcohol yn chwarae rhan benodol. ** I'r mwyafrif, dylai hwn fod yn rhywbeth dymor byr ac nid yn amlwg yn broblem. I nifer llai, bydd hwn yn codi pryderon am les corfforol, seicolegol a chymdeithasol ac i eraill gall y cyfrifoldeb o fod gyda phlant 24-7 gael effaith sylweddol. Dylai gweithwyr cymdeithasol fod yn effro i hwn a'r posibilrwydd o ymyriadau cefnogol a buan.

2. Newidiadau i'r gefnogaeth i yfwyr

Bydd gallu neu barodrwydd pobl i gael gafael ar gymorth ar gyfer cyflyrau nad ydynt yn peryglu bywyd yn llawer is yn ystod y pandemig ac yn enwedig yn ystod y cyfnod cloi. Tra bod gwasanaethau alcohol yn parhau i weithredu, mae llawer ohonynt wedi symud i lefelau uwch o gefnogaeth ffôn ac ar-lein. Mae eu gwefannau yn rhoi manylion am ba wasanaethau sydd ar gael ble a phryd. Enghraifft dda yng Nghymru yw tudalen Kaleidoscope’s Virtual Support in Covid-19 Outbreak gydag oriau agor, manylion cyswllt a rhai adnoddau ychwanegol ar gyfer hunanreoli.

Bydd gweithwyr cymdeithasol yn chwarae rhan allweddol wrth gyfeirio unigolion yn briodol i gefnogi gwasanaethau ac mewn rhai achosion, annog neu gefnogi presenoldeb iddynt. Mae gan British Association of Social Workers ystod o wybodaeth ychwanegol ar ei gwefan ar gyfer alcohol a chyffuriau eraill, gan gynnwys dolenni i adnoddau eraill ar gyfer gweithwyr cymdeithasol.

Mae llawer o yfwyr yn cael eu cefnogaeth gan cyn-yfwyr eraill trwy ystod o rwydweithiau adfer dan arweiniad cyfoedion, er enghraifft, Alcohol Anonymous and Soberistas. Roedd llawer o'r rhain eisoes yn gweithredu ar-lein ac yn cynnig cefnogaeth o bell, tra bod eraill wedi symud yn gyflym i'r amgylchedd ar-lein. Dylai gweithwyr cymdeithasol annog pobl i gael mynediad at y gwasanaethau hyn os ydyn nhw eisiau.

3. Yr effaith o ddefnyddio alcohol mewn teuluoedd

Mae gweithwyr cymdeithasol eisoes yn canolbwyntio ar y teulu ac yn gyfarwydd ag effaith gor-yfed oedolion ar blant. Bydd y pryderon hyn yn cynyddu mewn rhai teuluoedd lle mae cynnydd yn y defnydd o alcohol gan rieni ac yn arbennig o analluog i ddianc na chael seibiant trwy amseroedd y tu allan i'r cartref (er enghraifft, yn yr ysgol, neu gyda ffrindiau neu aelodau eraill o'r teulu). Mae crynodeb da o'r materion hyn ar gael mewn Nodyn Post Seneddol ar gamddefnyddio alcohol gan rieni a phlant.

Yn barod mae cofnod yn dod i'r amlwg o'r cyfuniad o gloi i lawr a phwysau Covid-19 yn arwain at gynnydd mewn cam-drin domestig. Mae alcohol yn chwarae rhan benodol yn y sefyllfa hon. Mae darlithwyr o Brifysgol Fetropolitan Manceinion ar y cyd ag Alcohol Change UK ac ADFAM wedi cynhyrchu y canllaw short guide on the combination of Covid-19, domestic abuse and alcohol.

Am wybodaeth fwy cyffredinol ar gam-drin domestig a thrais yn ystod argyfwng Covid-19, gweler ein tudalen Trais a cham-drin domestig - arweiniad i weithwyr proffesiynol.

Trydydd grŵp all o bosib peri pryder i weithwyr cymdeithasol yw gofalwyr. Bydd llawer o ofalwyr yn bryderus iawn ynghylch bregusrwydd cynyddol y rhai y maent yn gofalu amdanynt, o bosibl yn ei chael yn anodd cael gafael ar eu cefnogaeth arferol, ac yn teimlo'n ynysig - gallai hyn arwain at ofal mwy heriol yn gorfforol, ynghyd â mwy o straen. Defnyddir alcohol yn aml fel mecanwaith ymdopi o dan yr amgylchiadau hyn.

4. Cefnogaeth i weithwyr cymdeithasol

Mae'r uchod yn awgrymu bod angen i weithwyr cymdeithasol fod yn arbennig o weithgar wrth ystyried rôl alcohol (a chyffuriau eraill) yn eu llwyth achosion - gwrando arno a chwilio amdano, a chael sgyrsiau ysgogol byr gydag unigolion lle maen nhw'n teimlo bod yfed yn destun pryder neu'n dod yn un. Mae ystod ardderchog o ganllawiau byr (ymarfer / poced) ar sut i wneud hyn gydag ystod o wahanol grwpiau cleientiaid ar gael gan British Association of Social Workers

Mae gwaith cymdeithasol eisoes wedi'i nodi fel gwaith sy'n creu lot o straen, ac sydd eisoes angen lefelau cryf o wytnwch. Mae sefyllfa bresennol Covid-19 yn dwysáu'r persbectif hwn. Gall pob un (rhai neu'r cyfan) o'r pwyntiau uchod hefyd fod yn berthnasol i'r gweithlu sydd wedyn yn cael eu hunain yn delio â phroblemau sydd efallai’n cael eu hefelychu yn eu bywydau personol hefyd. Dylai gweithwyr cymdeithasol geisio rhoi sylw penodol i hunanofal, gan gynnwys monitro eu defnydd ychwanegol eu hunain o alcohol, yn ogystal â chymorth cymheiriaid, cefnogaeth tîm a mynediad at oruchwyliaeth.

* Mae Dr Wulf Livingston yn Ddarllenydd mewn Gwyddor Gymdeithasol ym Mhrifysgol Glyndwr. Mae wedi bod yn weithiwr cymdeithasol cymwys ers canol y 1990au, ac yn academydd amser llawn ers 2010, gyda diddordeb arbennig mewn astudio effeithiau defnyddio alcohol a chyffuriau eraill. Ar hyn o bryd mae Wulf yn ymchwilio i bolisi prisio alcohol ar gyfer Llywodraethau Cymru a'r Alban
** Livingston, W. (2017) Death, Grief and Bereavement: Relationships with Alcohol and Other Drug Use, in Thompson, N. and Cox, G. R. (eds) (2017) Handbook of the Sociology of Death, Grief and Bereavement: A Guide to Theory and Practice, New York, Routledge, pp. 224-236.